Türk kadınlarının 1934’de kavuştuğu seçme ve seçilme hakkına dünya kadınları genel olarak İkinci Dünya Savaşı sonrasında kavuştu. Türkiye 74 yıl önce parlamentodaki kadın temsil oranıyla dünya ikincisiydi, bugün ise ortalamalarda son sıralarda...
ANKARA - Seçme ve seçilme hakkına 74 yıl önce 5 Aralık 1934’de kavuşan Türk kadınları, TBMM’de yüzde 9.1, belediye meclislerinde yüzde 2.42, il genel meclislerinde 1.82, belediye başkanlıklarında ise 0.56 oranında temsil ediliyor.
Kadınların milletvekili seçimlerine katıldığı 1935’ten beri TBMM’ye 8 bin 794 erkeğe karşılık sadece 236 kadın milletvekili girdi. Türkiye 72 yıl önce parlamentoda kadın temsilinde dünya ikincisiydi, bugün dünya ve AB sıralamasında sonuncu ülkeler arasında yer alıyor.
Cumhuriyet’ten sonra kadınların da siyasal haklarını elde etmeleri yolunda atılan adımlar kapsamında, 3 Nisan 1930’da Belediye Kanunu’nun kabul edilmesiyle belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkına kavuşan kadınlar, 26 Ekim 1933’de Köy Kanunu’nda yapılan değişiklikle köy muhtar ve heyetlerine seçilebildi. Türk kadınları, Başbakan İsmet İnönü ve 191 milletvekilinin yasa önerisi üzerine yapılan oylamayla 5 Aralık 1934’te de genel seçimlere katılma ve milletvekili seçme seçilme hakkını elde etti.
Avrupa’da ilk defa Türk kadınına seçme ve seçilme hakkı tanındı. 8 Şubat 1935’de yapılan genel seçimlerde, TBMM’ye 18 kadın milletvekili girdi. Bunların 12’si öğretmen, 1’i edebiyatçı, 1’i eğitimci, 1’i doktor, 1’i serbest meslek, 2’si de çiftçi idi.
Genel Kurul kürsüsünden konuşan ilk kadın milletvekili, Erzurum’dan seçilen Nakiye Elgün oldu. Elgün, 1935’de milletvekili seçilmesinden dolayı duygularını ifade eden bir konuşma yaptı.
Kadın milletvekillerinin, 1934 seçimlerinde milletvekillerine oranı yüzde 4.51 oldu. Bu oran, sonraki yıllarda azalmasının ardından, 2002 seçiminde yüzde 4.36’ya çıkabildi. 22 Temmuz 2007 Genel Seçimlerinde Parlamentodaki kadın milletvekili sayısı 50’ye yükseldi ve kadınların erkek milletvekillerine oranı 9.1 oldu.
74 YIL ÖNCE DÜNYA İKİNCİSİYDİYDİK Dünya kadınları bu haklara genel olarak İkinci Dünya Savaşı sonrasında kavuştu. Kadına seçme ve seçilme hakkı Fransa’da 1944, İtalya’da 1945, Yunanistan’da 1952, Belçika’da 1960 ve İsviçre’de ise 1971’de verildi. 1934 yılı ve öncesinde kadınların milletvekili seçme ve seçilme hakkına kavuştuğu ülke sayısı 28, fiilen milletvekili seçildiği ülke sayısı ise 17 idi.
Türkiye 74 yıl önce parlamentodaki kadın temsil oranıyla dünya ikincisiydi, bugün ise dünya ve AB ortalamasında son sıralarda yer alıyor. 2007 seçimlerinde parlamentodaki temsil oranını 9.1 ile 74 yılın en yüksek ortalamasına çıkarabilen Türk kadınları, yine de dünyadaki hemcinslerinin çok gerisinde kalıyor.
Kadınların parlamentodaki temsil oranı, İsveç’te yüzde 47, Norveç ve Danimarka’da yüzde 38, İspanya’da yüzde 36, Belçika’da yüzde 35, Almanya ve Yeni Zelanda’da yüzde 32, Avustralya ve Litvanya’da yüzde 25, Bulgaristan’da yüzde 22, Amerika’da yüzde 16.
Türk kadınlarının milletvekili seçimlerine katıldığı 1935’den beri TBMM’ye 8 bin 794 erkeğe karşılık sadece 236 kadın milletvekili girdi.
YEREL YÖNETİMLERDE DE KADININ ADI YOK Türk kadını yerel yönetimlerde de söz sahibi olamadı. 2004 belediye seçimlerinde 3 bin 225 belediye başkanlığının 18’ine kadınlar seçilebildi. Bunlardan sadece biri il belediye başkanlığı, 9’u ilçe, 8’i ise belde belediye başkanlıkları oldu.
Türkiye genelindeki 34 bin 477 belediye meclis üyesinden 834’ü, 3 bin 208 il genel meclisi üyesinden ise sadece 58’i kadın. Son yerel seçimlerde, Türk kadınları, belediye meclislerinde yüzde 2.42, il genel meclislerinde 1.82, belediye başkanlıklarında ise 0.56 oranında temsil ediliyor
Buna karşın belediye başkanlıklarında kadın temsil oranı dünyada yüzde 9, Avrupa’da ise yüzde 10.5. Yerel meclislerdeki kadın temsil oranı ise dünyada yüzde 20, Avrupa’da yüzde 23.9 olarak gerçekleşti.
Yerel meclislerdeki kadın oranı Almanya’da yüzde 31, Danimarka’da yüzde 30, İspanya’da yüzde 29, İngiltere ve Avusturya’da yüzde 27, Hollanda ve Fransa’da yüzde 26, Belçika’da yüzde 21, İtalya’da ise yüzde 10.
